DR KHALIL AL-HAYYA: Tokoh Baharu Meneruskan Kesinambungan Perjuangan Palestin

Dr Khalil al-Hayya muncul sebagai salah satu tokoh paling berpengaruh dalam kepimpinan HAMAS kontemporari, bukan kerana kedudukannya semata-mata tetapi kerana gabungan unik antara keteguhan ideologi, pengalaman politik yang panjang serta keupayaan diplomasi yang menjadikannya figura penting dalam landskap perjuangan Palestin.

Pada 20 Julai 2026, beliau dipilih sebagai Ketua Biro Politik HAMAS yang baharu selepas memenangi pemilihan dalaman menentang Khaled Meshaal dengan kelebihan tipis 35 berbanding 34 undi. Pemilihan ini mencerminkan bukan sahaja persaingan dalaman yang sengit tetapi juga kepercayaan majoriti kecil dalam kepimpinan HAMAS terhadap pendekatan al-Hayya dalam mengemudi fasa baharu organisasi tersebut.

Kemunculan beliau sebagai pemimpin tertinggi berlaku pada saat HAMAS berdepan cabaran besar dari segi struktur, strategi dan masa depan politik Palestin. Dalam keadaan ini, al-Hayya dilihat sebagai tokoh yang membawa kesinambungan perjuangan, tetapi pada masa yang sama memiliki keupayaan untuk menyesuaikan pendekatan mengikut realiti semasa.

Dari Gaza ke Pentas Kepimpinan

Dilahirkan di Gaza pada tahun 1960, Khalil al-Hayya menyertai HAMAS sejak penubuhannya pada tahun 1987. Perjalanan politiknya berkembang secara konsisten daripada aktivis akar umbi kepada pemimpin kanan yang memainkan peranan penting dalam struktur politik dan organisasi gerakan tersebut. 

Pada tahun 2006, beliau dipilih sebagai anggota Majlis Perundangan Palestin, sekali gus mengukuhkan kedudukannya dalam landskap politik Palestin yang lebih luas. Seiring perkembangan masa, beliau bukan sahaja dikenali sebagai tokoh politik tempatan, tetapi juga sebagai antara wakil penting HAMAS dalam hubungan serantau.

Kedudukannya yang beroperasi di luar Gaza khususnya di Qatar membolehkan beliau terlibat dalam pelbagai saluran komunikasi diplomatik yang melibatkan Mesir, Qatar dan aktor antarabangsa lain. Ini menjadikan beliau antara tokoh yang memahami kedua-dua dimensi — realiti perjuangan di lapangan dan dinamika rundingan politik di peringkat antarabangsa.

Gabungan Keteguhan dan Diplomasi

Salah satu ciri paling menonjol dalam kepimpinan al-Hayya ialah keupayaannya menggabungkan keteguhan prinsip dengan pendekatan diplomasi yang pragmatik. Beliau tidak dilihat sebagai tokoh yang terpisah daripada realiti medan tetapi juga bukan sekadar pemimpin yang terikat kepada pendekatan konfrontasi semata-mata. Sebaliknya, beliau berada di persimpangan dua pendekatan yang sering dianggap bertentangan iaitu ketahanan perjuangan dan pengurusan politik melalui rundingan.

Peranan ini menjadi semakin ketara selepas konflik besar yang melanda Gaza sejak Oktober 2023, apabila beliau menjadi antara tokoh utama HAMAS yang terlibat dalam komunikasi tidak langsung dengan pelbagai pihak antarabangsa. Dalam konteks ini, al-Hayya bukan sekadar pemimpin organisasi, tetapi juga penghubung antara realiti politik, kemanusiaan dan strategi gerakan.

Ketabahan Peribadi yang Membentuk Kepimpinan

Kepimpinan al-Hayya turut dibentuk oleh pengalaman peribadi yang sangat berat. Beliau kehilangan empat orang anak lelakinya dalam siri serangan yang berlaku dalam tempoh berbeza. Hamza terkorban pada tahun 2008, Osama pada tahun 2014 bersama keluarganya, Humam pada tahun 2025 dan Azzam pada tahun 2026 akibat kecederaan dalam serangan udara di bandar Gaza. Kehilangan ini bukan sahaja memberi kesan peribadi yang mendalam, tetapi turut membentuk naratif kepimpinannya dalam konteks perjuangan Palestin.

Dalam kenyataan beliau selepas salah satu insiden tersebut, al-Hayya menegaskan bahawa pengorbanan keluarga tidak akan melemahkan semangat rakyat Palestin, sebaliknya menjadi sebahagian daripada realiti kolektif yang dihadapi masyarakat Gaza. Pengalaman ini menjadikan al-Hayya bukan sekadar pemimpin yang berbicara tentang penderitaan rakyat tetapi juga individu yang hidup dalam realiti tersebut secara peribadi.

Kepimpinan dalam Fasa Peralihan HAMAS

Pemilihan al-Hayya juga berlaku dalam konteks perubahan struktur kepimpinan HAMAS selepas tempoh kepimpinan kolektif yang dibentuk susulan kehilangan beberapa tokoh utama gerakan tersebut. Sebelum pemilihannya, HAMAS dipimpin oleh sebuah majlis kepimpinan sementara yang berfungsi mengurus organisasi dalam tempoh peralihan. Pemilihan al-Hayya menandakan kembalinya struktur kepimpinan yang lebih tersusun dengan seorang ketua biro politik yang jelas.

Keputusan tipis 35–34 dalam pemilihan tersebut menunjukkan bahawa kepimpinan beliau bukanlah hasil konsensus mutlak, tetapi lahir daripada proses perbincangan dalaman yang mencerminkan kepelbagaian pandangan dalam organisasi.

Ini menjadikan al-Hayya sebagai pemimpin yang perlu mengimbangi pelbagai aliran pemikiran dalam HAMAS, sambil mengekalkan kesatuan organisasi dalam fasa yang sangat mencabar.

Cabaran Kepimpinan dan Masa Depan HAMAS

Sebagai Ketua Biro Politik HAMAS, al-Hayya berdepan cabaran besar dalam menentukan hala tuju organisasi pada masa hadapan. Antara persoalan utama yang perlu dihadapinya ialah bagaimana HAMAS menyesuaikan peranannya dalam landskap politik Palestin yang sedang berubah. 

Perubahan struktur pentadbiran di Gaza, tekanan antarabangsa serta keperluan untuk penyatuan politik Palestin meletakkan beliau dalam kedudukan yang sangat kritikal. Dalam masa yang sama, HAMAS perlu menyeimbangkan antara identiti perjuangan, peranan politik dan realiti pentadbiran masyarakat yang terkesan akibat konflik berpanjangan.

Penyatuan Palestin sebagai Cabaran Strategik

Salah satu isu paling besar dalam kepimpinan al-Hayya ialah hubungan antara HAMAS dan Fatah yang telah lama berpecah dalam landskap politik Palestin. Perpecahan ini bukan sahaja memberi kesan kepada struktur politik, tetapi juga kepada keupayaan Palestin untuk membentuk satu suara yang bersatu dalam isu nasional.

Dalam beberapa kenyataan, al-Hayya menekankan kepentingan penyatuan Palestin yang merangkumi Gaza, Tebing Barat dan Baitul Maqdis Timur sebagai satu entiti politik yang bersepadu. Namun, cabaran utama bukan sekadar pada tahap retorik, tetapi pada pelaksanaan struktur politik, institusi dan pentadbiran yang mampu menyatukan dua entiti politik yang telah lama berasingan.

Kepimpinan dalam Konteks Realiti Kompleks

Kepimpinan Khalil al-Hayya tidak boleh dilihat secara terpisah daripada realiti kompleks yang mengelilingi Palestin. Beliau beroperasi dalam ruang yang dipenuhi tekanan politik, konflik berpanjangan serta tuntutan kemanusiaan yang mendesak. Dalam keadaan ini, beliau merupakan simbol ketahanan politik dalam situasi yang sangat tidak stabil. Keupayaannya untuk mengekalkan keseimbangan antara prinsip perjuangan, keperluan politik dan realiti kemanusiaan akan menjadi penentu utama kepada keberkesanan kepimpinannya.

Kesimpulannya, Dr Khalil al-Hayya muncul sebagai tokoh penting dalam fasa baharu kepimpinan HAMAS dengan gabungan pengalaman politik, keteguhan prinsip dan ketahanan peribadi yang membentuk profil kepimpinannya. Beliau berdepan tanggungjawab besar dalam menentukan hala tuju HAMAS dan kedudukan Palestin dalam landskap politik serantau. 

Dalam konteks ini, kepimpinan beliau akan terus diuji oleh keupayaan untuk mengimbangi antara keteguhan perjuangan dan keperluan realiti politik yang sentiasa berubah. Apa yang pasti, Khalil al-Hayya kini berdiri sebagai salah satu tokoh utama yang akan membentuk babak seterusnya dalam sejarah politik Palestin.
‍

Penulis, Ahmad Muntaha bin Zainal Bahrin adalah penyelidik, penterjemah dan kolumnis aktif bagi portal Dunia Palestin. 

‍